(Gabriela G G)
Xosé Neira Vilas. Xente no rodicio (1965). O muiñeiro
“De seguro que moitos coidan
que estou tolo. Pero non se me dá. Alá eles. Que maxinen canto queiran. Se
alguén saíse por aí adiante berrando: “¡toleou Fermín!, toleou o muiñeiro!”, adivertiríame moito. non
sería eu quen o negase. ¿Pra que? Todos saben que negar a propia tolemia é coma
decrararse todo de vez. E amais deso, ten certas ventaxas. Os tolos son
respetados e temidos; apóñenlle sempre algún xenio ou sabencia.
Se pensan que estou tolo, estareino. Cadaquén é o que a
xente diga. Todos os que fan algo fóra da rotineira estabrecida, xogan con ese
risco. Ti mesmo, estás cavilando... Vaite, sigue co teu camiño. Chegarás tarde
á obra. Os otros carpinteiros
pasaron fai un anaco. Xa deben estar alá. Déixame.
¿Por que durmo na porta do muíño? Ti es novo na aldea.
Non sabes nada. Non entendes nada. O muíño e mais eu somos unha mesma cousa.”
( O muiñeiro )
Xosé Neira Vilas. Xente no rodicio (1965). Isaura
“Foi no balbordo da malla. A
xente rebulía na eira, entre monllos e grao limpo e forcadas. Ramón atendía o motor da malladora. Bateron
os seus ollos en Isaura, que carrexaba centeo. Díxolle algo, mais ben con
acenos, pois a voz afogoulla o bruído da máquina. Ela sorreu. Pola noitiña,
cando o motor calou e se foi indo a xente, quedaron soios redoados de palla e
grilos musiqueiros e estrelas.
Dempois seguíronse vendo. Ramón salvaba o arredamento que
lle impoñía o seu traballo. Quedaba atrás os paññeiros, con taravelas e
carapuchos novos. A malladora iba fuxindo, aldea tras aldea. Isaura rubía ó
coto pra escoitar o eco daquel latexar mecánico, cada vez máis esvaído e
lonxano.”
( Isaura )
[Mallador]
Xosé Neira Vilas. Xente no rodicio (1965). ¿Como é o mar?
“Nacera na beiramar. Talvez
por eso lle puxeron Mariña. O pai era pescador
e morreu afogado cando ela tiña uns cantos meses. Nin siquera un retrato del
lle deixaron. Ó longo dos anos maxinouno de moitas maneiras. En veces forte,
baril, destemido. Outras miúdo, feble, sin forzas pra vencer a tempestade que o
arramplou.
Dempois daquela disgracia, a nai tróuxoa pra a montaña.
Viñeron vivir ó achego duns parentes. pouco a pouco fóronse afacendo. Anque,
pra ela era coma se tivese nado aquí. Era moi pequecha. E pequecha seguía sendo
cando lle morreu a nai. Acababa de cumprir catro anos. Quedou orfiña de vez,
cuasemente dende o berce.”
(¿Como é o mar?)
Xosé Neira Vilas. Xente no rodicio (1965). A sombra.
“Por un carreiro miúdo que
cobreguea de par do regato pódese chegar á Cova. O terreo está a chupe. É logar
brañento, e dá acougo pousar a ollada no verdume das xuncas. Hai ameneiros e
freixos. A auga xoga e parola coas pedras. No inverno relocen, ó longo do
regueiro, os vidros da xiada.
Perto da cova está a caseta de Gumersindo, o zoqueiro. E na banda de abaixo, o corgo
de cemento. Por veces, o regato cai na boca do corgo e alí queda, medrando no
mesmo logar e recollendo a súa longura. Hastra lle abren o picho e volta a ser
el, agora brincando nas birtas pra afogar a sede da terra.
Cando cheguei, estáballe sacando rachas a un retrinco de
ameneiro. O fío da macheta pasáballe rente da mao esquerda.
-Son zocos pra un neno -díxome-. Levan menos pau pero dá
máis traballo facelos.”
( A sombra )
Xosé Neira Vilas. Xente no rodicio (1965). Noxo
“Había moita xente no
velorio. Era polo vrao, coa lúa chea e canturía de arrás no regueiro. Todo
estaba quedo. Non se movía unha folla. A xente iba dun lado pra outro de vagar.
Algúns parolaban na cociña; outros, esparexéronse polos recantos da casa. Catro
ou cinco vellas, de loito, redoaban á morta con rezos choriqueiros. Eu saín
pola eira adiante. Senteime nunha cachopa. estaba canso. Andivera o día enteiro
no agro, atando monllos. Non tardou en achegárseme Santiago, o retellador. E comezou a falar:
-¿Viches como a xente ten dúas caras? Dúas, canto menos.
Non o digo pola defunta. A probe, coma todos os mortos, xa non é máis que un
restoballo de si mesma. falo dos que a mataron... Xa sei: ninguén lle deu cun
machado, nin solimán a beber. pero hai moitas maneiras de acabar co folgo dunha
persoa.”
( Noxo )